Laboratoryjne metody rozpoznawania zatruć

Diagnostyka toksykologiczna ma doniosłe znaczenie w ustaleniu właściwego rozpoznania w celu przedsięwzięcia odpowiedniego postępowania profilaktycznego. Powinna ona uwzględniać wszystkie okoliczności, jakie mogą przyczynić się do wyjaśnienia i ustalenia przyczyny zatrucia. Rozpoznawanie zatruć polega na postępowaniu kompleksowym, w skład którego wchodzi: wywiad toksykologiczny, objawy kliniczne i zmiany pośmiertne, laboratoryjne badanie toksykologiczne. Uwzględniając fakt, że wiele środków trujących daje zbliżone lub identyczne objawy i zmiany pośmiertne u zatrutych pszczół, rozpoznanie zatruć na podstawie objawów klinicznych jest bardzo trudne, w większości przypadków wręcz niemożliwe. Z tych też względów duże znaczenie odgrywa, obok wywiadu toksykologicznego, laboratoryjne badanie toksykologiczne. Wyniki laboratoryjnego badania toksykologicznego stanowią dowód powstania szkody i pozwalają na ustalenie jej przyczyny. Badanie toksykologiczne jest niezbędne do uzyskania odszkodowania, szczególnie na drodze postępowania sądowego. W laboratoryjnym badaniu toksykologicznym są wykorzystywane jakościowe i niekiedy ilościowe chemiczne metody analityczne oraz metody biologiczne. Metody chemiczne umożliwiają dokładne ustalenie rodzaju preparatu, który wywołał zatrucie i jego stężenia w tkankach zatrutego owada. Większość metod chemicznych polega na przekształcaniu substancji trujących w związki dające barwne reakcje z odczynnikami wskaźnikowymi. Najczęściej do wykrywania chlorku sodowego jest stosowana próba z azotanem srebrowym oraz próba miareczkowania rodankiem amonowym (metoda Volharda). Próba z azotanem srebrowym polega na związaniu rozpuszczalnego w wodnym roztworze chlorku sodowego z azotanem srebrowym na nierozpuszczalny w kwasie azotowym biały osad azotanu srebrowego. W próbie miareczkowania rodankiem amonowym wykorzystano wiązanie jonów chlorku występujących w badanym materiale z nadmiarem azotanu srebrowego i miareczkowanie niezwiązanego azotanu srebra wodorotlenkiem amonowym. W wykrywaniu fluoru jest stosowana metoda trawienia szkła, próba galaretowacenia kropli wody oraz próba z odczynnikiem alizarynowo-cyrkonowym. Sole cyrkonu pod wpływem alizaryno-sulfonianu sodowego przyjmują zabarwienie czerwonofioletowe, które w obecności fluoru przechodzi w żółte, charakterystyczne dla związku kompleksowego fluorocyrkonianu sodowego. Do wykrywania arsenu jest powszechnie wykorzystywana metoda Gutzeita, metoda Reinscha i próba Marsha. W metodzie Gutzeita w wyniku reakcji cynku z kwasem siarkowym uwalnia się wodór, który wiąże się z arsenem dając arsenowodór. Arsenowodór łącząc się z azotanem srebra powoduje zmianę barwy żółtej na czarną. Zasada metody Reinscha polega na przeprowadzeniu sublimacji nalotu osadzonego na spirali miedziowej. W próbie Marsha wykorzystano redukcję połączeń arsenu wodorem in statu mscendi do arsenowodoru, który rozkłada się przepływając przez ogrzaną rurkę i osiada w postaci lustra na ściankach rurki w miejscu ogrzania. Do wykrywania miedzi służy próba z blaszką żelazną, z amoniakiem lub z żelazocyjankiem potas. Sole miedzi z amoniakiem lub żelazocyjankiem potasu dają barwne połączenia kompleksowe. Do wykrywania DDT jest stosowana próba z azotanem srebrowym, salicylanem sodowym, bezwodnym chlorkiem glinu, miareczkowanie rodankiem amonowym lub alkoholowym roztworem wodorotlenku potasu. Zasada próby z salicylanem sodowym polega na rozkładzie DDT w obecności wodorotlenku żelazawego z wytworzeniem nierozpuszczalnego w wodzie chlorku żelaza, który z kwasem salicylowym lub jego solami tworzy barwne związki kompleksowe. Wykrywanie DDT na drodze miareczkowania rodankiem amonowym polega na odczepieniu chloru w alkoholowym roztworze wodorotlenku sodowego, związaniu chloru nadmiarem azotanu srebra i miareczkowaniu niezwiązanego azotanu rodankiem amonowym. Wykrywanie HCH oparto na próbie z azotanem srebra i etanolowym roztworem ługu, azotanem srebra, wodorotlenkiem potasowym. Zasada wykrywania zatrucia pestycydami fosforoorganicznymi i karbaminianami polega na oznaczaniu acetylcholinesterazy i cholinesterazy w materiale biologicznym metodą kolorymetryczną. Esterazy cholinowe tworzą w roztworze alkalicznym z hydroksylaminą kwas acetohydroksamowy, który następnie w roztworze kwaśnym reaguje z jonami żelazowymi dając rozpuszczalne związki kompleksowe o zabarwieniu fioletowym. Metody biologiczne przy użyciu muchy domowej lub muszki owocowej są stosowane do wykrywania obecności insektycydów, głównie DDT i HCH oraz preparatów fosforoorganicznych w organizmie pszczół, pierzdze i w miodzie. Zasada tych metod polega na ekstrakcji badanego materiału acetonem oraz obserwacji testowanych owadów umieszczonych na zatrutej powierzchni (wysuszona bibuła nasycona wyciągiem badanego środka w szalce Petriego). Metoda ta pozwala na wykrycie 0,1 Mg DDT i 0,5 Mg HCH. Do wykrywania herbicydów w ciele martwych pszczół ma zastosowanie próba biologiczna z kiełkującą sałatą. W metodzie tej wykorzystano proces hamowania wzrostu kiełków sałaty przez Wodne wyciągi herbicydów. Procent zahamowania wzrostu kiełków określa się w stosunku do kontroli. Wyżej omówione metody biologiczne nie umożliwiają jednak identyfikacji substancji, która była przyczyną zatrucia.