Populacja patogena

Choroby zaraźliwe wywołują pasożyty bezwzględne (wirus choroby woreczkowej, wirus paraliżu, riketsje, Acarapis, Yarroa jacobsoni) oraz pasożyty względne, tj. mikroorganizmy, które żyjąc jako saprofity, symbionty lub komensale w pewnych tylko warunkach są zdolne do wywołania choroby (np. Aspergillus, Ascosphaera apis). Ze względów epizootiologicznych ważną rolę w powstawaniu i szerzeniu chorób zaraźliwych odgrywają takie właściwości zarazków, jak: inwazyjność, zjadliwość, rozsiewalność oraz juzeżywalność. Inwazyjność, zdolność zarazków do przenikania do organizmu i szerzenia w nim, wiąże się z wytwarzaniem hialuronidazy, chitynazy, agresyn i czynników porażających proces fagocytozy. Zjadliwość ma charakter ilościowy i jest z reguły określana na podstawie wielkości minimalnej dawki śmiertelnej (DLM) lub LDS0 (dawka powodująca śmierć 50% osobników w badanej populacji). Zjadliwość wiąże się inwazyjnością i toksycznością patogenów. Toksyny o działaniu nekrotyzującym wytwarza m.in. Bac larvae, neurotoksyny – Aspergillus. Większość zarazków rozprzestrzenia się biernie z homologicznego lub wtórnego źródła zakażenia. Z reguły największą rolę odgrywa homologiczne źródło zakażenia, tj. chory lub martwy czerw i pszczoły. Wtórne źródło zakażenia (zanieczyszczone zarazkami plastry, węza, zapasy pokarmu, sprzęt i narzędzia pasieczne, pasieczysko, woda) ma bardzo duże znaczenie w przypadku kiślicy, zgnilca złośliwego, grzybic i choroby zarodnikowcowej. Ważną rolę w epizootiologii wielu chorób (choroba woreczkowa czerwia, grzybice) odgrywają zakażenia bezobjawowe oraz mechaniczne przenoszenie zarazków przez pszczoły. Do szybkiego szerzenia się wielu zakażeń czerwia w rodzinie przyczyniają się pszczoły robotnice, które w trakcie oczyszczania komórek plastrów z czerwia zamarłego przenoszą zarazki do zapasów pokarmu, a następnie zakażają zdrowy czerw podczas pełnienia funkcji karmicielek. Na częstotliwość i przebieg chorób zaraźliwych wpływa przeżywalność zarazków w środowisku zewnętrznym oraz w organizmie czerwia i pszczół. Zarazki oporne na działanie czynników środowiskowych (endospory bakterii, spory pasożytów, zarodniki grzybów) przyczyniają się do długotrwałego utrzymywania się wtórnego lub homologicznego źródła zakażenia, np. endospory Bacillus larvae przeżywają w plastrach oraz w martwym czerwiu przez kilka lat. Str. pluton nie traci zdolności do zakażania przez 15 miesięcy, zarodniki Ascosphaera apis mogą zakażać czerw nawet po upływie 13 lat.